Jedna od njih je Kernza, žitarica slična pšenici, koja može da ostane na istoj njivi više godina i ponovo daje rod. Istraživači u SAD rade na njenom razvoju kao mogućem načinu da poljoprivreda bude otpornija na sušu i obilne padavine, ali i da se smanji pritisak na zemljište.
Posadi se jednom, pa nema setve svake godine
Za razliku od pšenice i drugih jednogodišnjih useva, višegodišnje žitarice ne zahtevaju da se njiva svake godine ponovo ore, seje i priprema za novu proizvodnju. One se sade jednom, a zatim mogu da daju rod nekoliko godina.
Upravo je to privuklo pažnju farmera Dejvida Milera iz Kanzasa, koji je pre pet godina zasnovao usev Kernze na parceli od oko pet hektara. Od 2018. godine ovu žitaricu gaji na ukupno gotovo 40 hektara.
Miler Kernzu koristi i na zemljištu koje ima probleme sa drenažom ili kojem je potrebno obnoviti organsku materiju. Kako navodi, ova biljka zahteva približno trećinu količine đubriva potrebne pšenici, a pošto se ne seje svake godine, smanjuje se i potreba za korišćenjem poljoprivredne mehanizacije i goriva.
Za poljoprivrednika koji svake godine mora da plaća gorivo, radnu snagu i obradu zemljišta, upravo bi to mogla da bude jedna od najvećih prednosti.
Dubok koren kao zaštita od suše i obilnih kiša
Višegodišnje žitarice imaju još jednu važnu osobinu - razvijaju mnogo dublji korenov sistem od jednogodišnjih useva.
Takav koren može da dopre do vode dublje u zemljištu, što biljci pomaže da izdrži kraće periode suše. Istovremeno, kada padne velika količina kiše, razvijeniji koren može da upije više vode i smanji oticanje i eroziju zemljišta.
Dublji korenov sistem ima značaj i za skladištenje ugljenika u zemljištu. Za razliku od klasične poljoprivrede, kod koje se zemljište iznova obrađuje iz godine u godinu, višegodišnje biljke ostavljaju koren u zemljištu i time manje remete slojeve u kojima se skladišti ugljenik.
Kernza još nije zamena za pšenicu
Iako zvuči kao idealno rešenje, Kernza još nije spremna da zameni pšenicu na velikim površinama.
Jedan od najvećih problema je prinos. Prema podacima istraživača koje navodi AP, farmeri trenutno dobijaju svega oko 20 do 40 odsto prinosa koji bi na sličnom području mogli da ostvare sa pšenicom. Razlog je i to što višegodišnja biljka mora deo energije da ulaže u razvoj korena kako bi preživela više sezona, dok jednogodišnje žitarice najveći deo energije usmeravaju na formiranje semena.
Problem predstavlja i žetva. Zrno Kernze je sitnije od pšeničnog, pa se istraživači i farmeri još bave prilagođavanjem mehanizacije kako bi se ono tokom žetve što manje oštetilo.
Dodatna teškoća javlja se već u prvoj godini, kada usev mora da se izbori sa korovima, dok se optimalna gustina setve još istražuje.
U Americi se još uvek gaji na malim površinama
Koliko je ova proizvodnja još u povoju pokazuje podatak da je Kernza prošle godine u SAD bila zasnovana na oko 1.421 hektaru.
Za poređenje, pšenica je u istoj zemlji tokom 2025/26. godine zauzimala više od 15 miliona hektara.
Ipak, istraživanja se nastavljaju. Institut Land Institute u Kanzasu razvija višegodišnje verzije pšenice, pirinča, sirka i drugih žitarica i uljarica. Kernza je trenutno među najrazvijenijim takvim kulturama, a prvi rod na farmi zabeležen je još 2010. godine.
Višegodišnji pirinač već se gaji na pojedinim farmama u jugoistočnoj Aziji i delovima Afrike.
Farmerima je potreban siguran kupac
Još jedan problem je tržište. Proizvodnja može da bude zanimljiva, ali farmer mora da zna kome će prodati ono što proizvede.
U Kanzasu postoje proizvođači koji Kernzu otkupljuju po unapred dogovorenim uslovima. Dejvid Miler, na primer, sarađuje sa kompanijom koja mu obezbeđuje seme i otkupljuje rod po fiksnoj ceni.
Malo tržište ipak ima i jednu prednost - Kernza može da postiže znatno višu cenu od pšenice. Prema Milerovim rečima, kilogram odnosno funta ovog zrna u pojedinim slučajevima može da bude plaćen pet do deset puta više od pšenice. Međutim, upravo visoka cena ograničava širenje tržišta i čini proizvod skupljim za potrošače.
Od Kernze se već prave brašno, mešavine za pečenje, hleb, krekeri, pa čak i pivo. Zrno ima nešto slađi ukus od pšenice.
Da li bi ovakve žitarice mogle da stignu i do drugih zemalja?
Za sada je rano govoriti o masovnom prelasku na višegodišnje žitarice. I sami istraživači upozoravaju da su prinosi niži, žetva komplikovanija, a tržište još nije dovoljno razvijeno.
Ipak, ideja je zanimljiva iz jednog jednostavnog razloga: ako se usev posadi jednom, a zatim nekoliko godina daje rod, farmer može da smanji broj ulazaka mehanizacije na parcelu, potrošnju goriva, količinu đubriva i troškove ponovne setve.
U vremenu kada suša može da uništi pšenicu, a obilne padavine da isperu i odnesu zemljište, upravo bi takav način proizvodnje mogao da postane zanimljiviji, piše AP news.
Za sada je Kernza više eksperiment i tržišna niša nego konkurencija pšenici. Ali ono što je čini zanimljivom jeste činjenica da pokazuje u kom pravcu deo poljoprivredne nauke pokušava da promeni proizvodnju hrane: manje oranja i sejanja iz godine u godinu, a više oslanjanja na biljke koje mogu da ostanu na njivi i kroz više sezona.
BONUS KLIP Pogledajte vesti o EXPO2027:
Za najnovije biznis vesti iz Srbije i sveta, pratite nas na Tiktoku, Fejsbuku i na našoj Instagram stranici.
Komentari (0)