Nekadašnji industrijski gigant iz Zagreba, koji je u najboljim danima zapošljavao oko 4.500 ljudi i bio jedan od najvećih proizvođača boja, lakova i hemijskih proizvoda u bivšoj Jugoslaviji, odlazi u istoriju kao proizvođač. Japanski vlasnik Kansai Helios odlučio je da proizvodnju iz Zagreba preseli u Sloveniju i Srbiju, dok će u Hrvatskoj ostati prodajna mreža, piše B92.
Posle više od jednog veka, jedna od najpoznatijih industrijskih priča Zagreba dobija potpuno novi epilog.
Chromos boje i lakovi gasi proizvodnju u Zagrebu, a prema odluci japanskog vlasnika, kompanije Kansai Helios, proizvodnja će biti nastavljena u Količevu u Sloveniji i u Gornjem Milanovcu u Srbiji. U Hrvatskoj će ostati prodajna mreža.
Odluka predstavlja kraj jedne duge industrijske tradicije, ali i još jedan veliki zaokret u priči o kompaniji koja je nekada bila simbol industrijske snage bivše Jugoslavije.
U zagrebačkom pogonu na Žitnjaku danas radi oko stotinu ljudi, a većina njih bi, prema najavama, trebalo da ostane bez posla. Kansai Helios u Hrvatskoj ima još oko 60 zaposlenih.
„Chromos je brend sa dubokom tradicijom i neprocenjivim nasleđem u Hrvatskoj, utemeljenim na decenijama predanog rada naših zaposlenih“, poručio je Goran Dolenec, direktor kompanija Chromos boje i lakovi d.d. i KANSAI HELIOS Croatia.
Nekada gigant sa 4.500 zaposlenih
Danas je teško povezati kompaniju koja gasi proizvodnju sa Chromosom kakav je postojao tokom druge polovine 20. veka.
U najboljim godinama, tokom 1980-ih, kombinat Chromos-Katran-Kutrilin zapošljavao je oko 4.500 radnika i bio najveći proizvođač te vrste u regionu.
Proizvodili su se različiti hemijski proizvodi, boje, lakovi, smole i drugi materijali, a proizvodi su odlazili i na inostrana tržišta.
Još krajem 1970-ih kombinat je imao oko 3.900 zaposlenih, proizvodio oko 180.000 tona različitih hemijskih proizvoda i izvozio u dvadesetak zemalja.
Chromos je tako postao mnogo više od fabrike. Bio je deo velikog industrijskog sistema koji je obuhvatao niz preduzeća, pogona, laboratorija i instituta.
Sve je počelo pre više od 100 godina
Koreni današnjeg Chromosa sežu do 1920. godine, kada je veletrgovac Bernard Moster pokrenuo malu radionicu za mešanje boja.
U prvim godinama radilo je svega nekoliko desetina ljudi, a proizvodnja je iznosila oko 500 tona boja i lakova godišnje.
Već 1923. godine izgrađena je glavna fabrička zgrada, a kompleks se u narednim godinama širio.
Rasli su i proizvodnja i broj zaposlenih. Do 1940. godine fabrika je imala 162 radnika i proizvodila više od 1.800 tona boja.
U isto vreme razvijani su novi proizvodi i tehnologije, a kompanija je postepeno prerastala lokalnu fabriku.
Od dve fabrike nastao je veliki Chromos
Priča o Chromosu nije vezana samo za jednu fabriku.
Paralelno je razvijana i kompanija koja je proizvodila grafičke boje u Samoboru. Taj pogon osnovala je nemačka kompanija Springer-Moller iz Lajpciga 1923. godine.
Njihove boje koristile su se i za štampanje novina u tadašnjoj Jugoslaviji, a poslovanje se širilo i van Hrvatske.
Posle Drugog svetskog rata dolazi do spajanja različitih industrijskih sistema, a 1947. godine nastaje jedinstveno preduzeće Chromos, hemijska industrija Zagreb.
Kasnije će uslediti nova povezivanja i širenja.
Sa kompanijama Katran i Kutrilin, a potom i drugim preduzećima, formiran je veliki hemijski kombinat koji će tokom narednih decenija postati jedan od najznačajnijih industrijskih sistema u regionu.
Industrijski gigant dobio i svoj neboder
Rast kompanije najbolje se video i u samom Zagrebu.
Na Žitnjaku je izgrađen veliki proizvodni kompleks, dok je u gradu podignut i poslovni toranj Chromos.
Neboder na uglu Vukovarske i Hajcelove ulice izgrađen je 1989. godine prema projektu arhitekata Marijana Turkulina i Petra Vovka.
Visok je oko 60 metara i ima 15 spratova.
Nekada je predstavljao sedište velikog kombinata, dok se danas u njemu nalaze kancelarije brojnih drugih kompanija.
A onda je došla privatizacija
Veliki sistem nije preživeo transformaciju bez posledica.
Privatizacija 1993. godine podelila je kombinat Chromos na 16 samostalnih preduzeća.
Neke kompanije su kasnije nestale, dok su druge nastavile poslovanje pod novim vlasnicima.
Tako su pojedini delovi nekadašnjeg sistema završili u različitim kompanijama i grupacijama.
Chromos Tvornica smola postala je deo Scott Bader grupe, samoborski Chromos nastavio je proizvodnju grafičkih boja, dok su druga nekadašnja preduzeća nastavila poslovanje pod različitim imenima i vlasnicima.
Zbog toga se danas pod imenom Chromos ne nalazi isti industrijski sistem koji je postojao u vreme Jugoslavije.
Zemljište, Praljak i sporna prodaja
Poseban deo priče vezan je za imovinu zagrebačkog Chromosa.
Predsednik Upravnog odbora kompanije Chromos boje i lakovi bio je od oktobra 1995. do juna 1996. godine general Hrvatske vojske Slobodan Praljak, koji je kasnije osuđen pred Haškim tribunalom.
Pažnju javnosti godinama je privlačila i prodaja zemljišta površine 27.000 kvadratnih metara kompaniji Oktavijan d.o.o. 1999. godine.
Prema nalazima Državne revizije iz 2003. godine, zemljište je prodato za iznos niži od procenjene vrednosti i troška sticanja dodatne površine.
Na tom prostoru danas se nalazi poslovni centar.
Chromos je 2001. godine prešao u Helios
Sledeći veliki zaokret dogodio se 2001. godine.
Chromos boje i lakovi iz Zagreba kupio je Helios iz Domžala, kompanija koja je ranije bila jedan od njegovih glavnih konkurenata.
Time je zagrebački Chromos postao deo slovenačke poslovne grupe.
Godinama kasnije došlo je do još veće promene vlasništva.
Austrijski Ring International Holding prodao je 2017. godine Helios japanskoj kompaniji Kansai Paint za oko 572 miliona evra.
Tako je kompanija koja je nekada bila deo velikog jugoslovenskog industrijskog sistema završila u sastavu međunarodne grupacije.
Proizvodnja sada odlazi iz Zagreba
I upravo je novi vlasnik doneo odluku koja predstavlja kraj jedne epohe.
Proizvodnja Chromosa u Zagrebu biće ugašena, dok će se proizvodnja nastaviti u Količevu u Sloveniji i Gornjem Milanovcu u Srbiji.
U Zagrebu ostaje prodajna mreža.
Za Hrvatsku to znači gubitak još jednog dela proizvodne industrije koja je decenijama bila vezana za ovaj brend.
Za Srbiju, sa druge strane, odluka znači nastavak i potencijalno jačanje proizvodnje u Gornjem Milanovcu.
Od 4.500 radnika do stotinak zaposlenih
Razlika između nekadašnjeg i današnjeg Chromosa možda se najbolje vidi kroz broj zaposlenih.
Nekada je čitav kombinat zapošljavao oko 4.500 ljudi. Danas u zagrebačkom pogonu radi oko stotinu radnika.
Za više od jednog veka kompanija je prošla put od male radionice koja je proizvodila stotine tona boja do industrijskog giganta koji je svoje proizvode izvozio širom sveta.
Prošla je kroz spajanja, širenja, privatizaciju, promene vlasnika i transformaciju poslovanja.
Sada dolazi još jedna velika promena.
Chromos u Zagrebu više neće biti fabrika.
Ostaće brend, prodajna mreža i deo istorije grada – dok će se proizvodnja nastaviti u Sloveniji i Gornjem Milanovcu u Srbiji.
Tako se posle 106 godina zatvara jedan od najdužih industrijskih ciklusa Zagreba.
BONUS KLIP Pogledajte vesti o EXPO2027:
Za najnovije biznis vesti iz Srbije i sveta, pratite nas na Tiktoku, Fejsbuku i na našoj Instagram stranici.
Komentari (0)