Zaboravljena banja u Srbiji bila je hit među bogatima - ostao je samo izvor lekovite vode

Prilički kiseljak ima istoriju dužu od jednog i po veka, ali je od nekadašnjeg turističkog kompleksa danas ostalo veoma malo.

Dok pojedine banje u Srbiji poslednjih godina privlače sve veći broj turista, postoje i one koje su gotovo potpuno nestale sa turističke mape. Jedna od njih je Prilički kiseljak, smešten u selu Prilike, na teritoriji opštine Ivanjica.

Ovo mesto nekada je bilo poznato širom Srbije, a njegova mineralna voda uživala je veliki ugled. U banju su dolazili ljudi iz različitih krajeva zemlje, a boravak u Prilikama bio je i svojevrsni statusni simbol.

Danas je slika potpuno drugačija. Nekadašnje banjsko naselje uglavnom je prepušteno propadanju, dok je od mineralnih izvora ostao jedan koji i dalje posećuju ljudi iz okolnih mesta, ali i putnici koji znaju za njegovu istoriju.

Banja čiji izvori pamte još Ilire i Rimljane

Prilički kiseljak nalazi se u zavetrinskom delu Bajovića potoka, na oko 500 metara nadmorske visine. Udaljen je približno devet kilometara od Ivanjice, a do njega se dolazi skretanjem sa puta Ivanjica–Arilje.

Prema lokalnim istorijskim zapisima, mineralni izvori ovog područja bili su poznati još u vreme Ilira i Rimljana. Ipak, tokom osmanskog perioda pali su u zaborav, da bi ponovo bili otkriveni u 19. veku.

Prema jednoj od priča koje se prenose u ovom kraju, izvor je ponovo otkriven zahvaljujući volu koji je uporno odlazio u jednu udolinu kako bi pio vodu, odbijajući da se napaja na uobičajenom pojilu. Kada su meštani isprobali vodu, primetili su njen specifičan, kiseo ukus i shvatili da je reč o mineralnom izvoru.

Prilički kiseljak zvanično je proglašen banjom 1873. godine, a mineralna voda ubrzo je počela da privlači sve veći broj posetilaca.

Odredište za imućne goste i tadašnju elitu

Prilički kiseljak je tokom prve polovine 20. veka doživeo svoje zlatno doba. Banja je postala poznato lečilište, a poseta ovom mestu bila je popularna među stanovnicima Beograda, Užica, Čačka i drugih gradova.

U to vreme gotovo svako domaćinstvo u Prilikama izdavalo je sobe turistima. Za slobodan smeštaj ponekad se čekalo danima, a tokom letnje sezone kroz banju je prolazilo i između 1.000 i 1.500 posetilaca.

Postojao je hotel, kafana, prodavnica, pošta i mala pijaca. Gosti su mogli da uživaju u živoj muzici i druženju na letnjoj terasi, dok je banjsko naselje imalo sadržaje kakvi su tada bili karakteristični za popularna lečilišta.

O razmerama nekadašnje popularnosti svedoči i tekst koji je „Politika” objavila još 1936. godine, u kojem se navodi da su posetioci dolazili iz različitih delova Srbije, a da je tokom letnjih meseci bilo toliko gostiju da su pojedini morali da spavaju na podu ili u šumi. 

Kako je jedna od poznatih srpskih banja završila u zaboravu?

Propadanje Priličkog kiseljaka počelo je krajem prošlog veka. Tokom devedesetih godina banjski objekti su izgubili svoju prvobitnu namenu, a u njima su, prema svedočenjima meštana, bile smeštene izbeglice.

Turistička infrastruktura postepeno je propadala, broj posetilaca se smanjivao, a nekada živahno banjsko naselje ostalo je bez sadržaja koji su ga činili privlačnim.

Problemi su zahvatili i izvorišta. Od nekadašnjih mineralnih izvora danas je ostao jedan, znatno slabijeg kapaciteta, na kojem ljudi i dalje toče vodu u flaše i balone.

O stanju banje svedočili su i medijski izveštaji iz prethodnih godina, u kojima su upozoravali na zapuštenost izvorišta i okolnog prostora. 

Dodatni udarac nekadašnjem kompleksu dogodio se 2021. godine, kada je izbio požar na najstarijoj zgradi banjskog kompleksa, pri čemu je uništena krovna konstrukcija objekta.

Kompleks je prethodno, krajem avgusta 2020. godine, prodat na javnom nadmetanju za 4,1 milion dinara, a kupac je bio biznismen Milivoje Đorđević iz američkog grada Finiksa. 
Blic

Može li Prilički kiseljak ponovo postati turistička atrakcija?

Iako je danas teško prepoznati nekadašnju banju, Prilički kiseljak i dalje ima nekoliko potencijalnih prednosti.

Pre svega, tu je istorija mineralnih izvora, koja ovom mestu daje posebnu turističku vrednost. Tu je i prirodno okruženje, mir i položaj nedaleko od Ivanjice, koja je poznata po seoskom, planinskom i aktivnom turizmu.

U neposrednom okruženju nalaze se i druga zanimljiva mesta za izlete, među kojima su Katići i okolni predeli planine Mučanj.

Ipak, da bi Prilički kiseljak ponovo postao ozbiljnija turistička destinacija, bilo bi neophodno obnoviti objekte, urediti izvorište, obezbediti odgovarajuću infrastrukturu i napraviti jasnu turističku ponudu.

Za sada, ovo nije banja u kojoj turisti mogu da očekuju uređene bazene, organizovane terapije i razvijen hotelski smeštaj. Nema ni pouzdanog aktuelnog cenovnika za boravak u nekadašnjem banjskom kompleksu.

Prilički kiseljak tako ostaje neobičan primer prirodnog i istorijskog bogatstva koje je nekada privlačilo stotine gostiju, a danas uglavnom živi kroz sećanja starijih meštana i posetioce koji dolaze da natoče mineralnu vodu.

BONUS KLIP Pogledajte vesti o EXPO2027: